Die Grafschaft Bentheim im Unterricht

Plattdeutsche Texte

De kloke Jan van Wilsem 

Froger mött‘ de Wilsemer wa‘ heel schlimm dumm west wää’n. Men ümdat se nu alle van de kloke Jan ofstammt, bint se met de Tied oarig klöker wödden. 

De kloke Jan wounde bi de Smit ien Wilsem as Knecht. As Loahn kreeg he gin Gäild, men ieder Joahr ’n Kalf. Soa was ’t offmaakt. Dat was ja rieklik minn, men de Smit was schlimm sönig. Doar was he wal für bekäint. Dat eene Kalf woll he al nich gerne missen, en doarüm fuurde he ‘t ok nich soa harre, as dat äigentlik wään muss. 

Men ien één Joahr verschmacht‘de dat Kalf doarbi en güing doat. Jan sää: „Dat is wal spietig, men mischien doch nich soa schlimm. Ik trek em dat Fell off en verkoape dat.“ He tröck dat Kalf ‘t Fell off, schmeet sik dat oawer de Nacke en güink d’r tegen ‘n Oabend met up Uelsen an. 

Du he later wier bi Huus köimp, fröög em de Smit: „Nou Jan, wo is di dat goahn?“ – „Wal heel best! De Felle war’n mooi düür!“, sä Jan en wees em nen Sack vull Gäild, dat he doarfür kregen hadde. Soa sää he tenminsten. Nu güngen alle dummen Wilsemer Buren gauw häin, maakden alle eare Kalwer doad, pakden de Felle up de Wage en trökken d’r met up Uelsen an. Men du se doar kömmen, du kostden de Felle hoast niks. 

En Jan? Woar hadd he soa ne Masse Gäild vandan? Dat sall ik u vertellen. Du he ien ’n Tweedounker düür de Barge up Uelsen angoahn wass, lagg doar an de Weg – ien de Häide - achter ’n Stück of wat Woagebüsche - ne Räuberbande. Du de Räuber Jan met dat Fell up de Nacke ankummen saggen, du kregen se soan’n Schrick, dat se harre futtlöpen en ‘t Gäild achteruut schmeten. Soa gedöanig was Jan bi al dat Gäild kömmen. 

Dat de Buren hellig up em war‘n, dat könn ij u wal begriepen. Se woll’n em kwiet. „At he van Nacht ien ’t Berre ligg, hau wi em doat!“, sään se tegen mekaar. Men Jan was d’r al lange achter kömmen, dat se em an de Kaunte maken wollen. He kreeg ’t met de Smit siene Muur vür mekaar, dat se ien sien Berre krööp. Sölm güink he ien de Höischüre liggen. 

‘s Nachens kömmen se heel sachies ien siene Dellenkamer. „Schlapp he?“, fröög eene. „Joa, joa, lüster men is, he schnorkt sien beste!“, flüsterde  anners eene. „Dann haut drupp!“  En du döscheden se met ne Äxe, met Stöcke en Knüppels up Jan sien Berre daale. 

Den annern Morgen köimp Jan flöitend up de Delle, en de Smit sien Muur lagg doat ien ’t Berre. Wat ’n Spill! Wat nu? Jan muss ear wier foarthelpen. „Nu loat‘ de Fearen men nich foart hangen! Dat is nich soa schlimm, at ij meent“, sä he. „Loat wi ’t beste d’r uut maken. Ok doar könn wi noch Gäild met verdenen.“ 

Jan nöimp de Smit siene Moder up de Nakke, settde ear stäil up ien ne schmalle Stege en verkrööp sik achter ’n paar Büsche. He wüss wal, dat doar iedern Dag nen rieken Koapmann met ne mooie Kuutsche langs köimp. Doar kunn men de Peare ok al ankummen höaren. -„Uut de Weg! Waat’ u!“, rööp de Koapmann sien’n Knecht van wieten. Men dat aule Mäinsche bleef still sitten en rüürde sik nich van de Stee. „Jaag ear doch üm, as se nich lüstern will! Pass men up, se waat‘ sik foart wal!“, sä den Koapmann.  En de Knecht höölt d’r liek up an en jagde d’r oawer. 

Men du köimp Jan für ’n Dag. He höölt de Peare faste en rööp: „Nu sachte is an! Wat koump u ien’t Sinn?! Ij hebt de Smit sien Muur doat jagt. Doar bin Ij soa nich off!“ Kriedewitt köimp den Koapmann bi em. He was heel up ’n biestern. O o, at dat well wies wööd, ... ! Ien siene Noat gaff he Jan al dat Gäild, wat he bi sik hadde. At he men bloß schweeg! 

Bliede güing Jan wier noa Huus en lööt de Wilsemer den Sack vull Gäild sehn. „Dat Gäild könn wi ok verdenen, at aule Fraulö soa düür bint!“, rööp eene van de dummen Buren. Se güngen häin en maakden al de aulen Fraulö an de Kaunte. Men ‘t Gäild bleef uut. Dat könn ij u begriepen. 

Men nu sull Jan dann doch doat! Bi ’t Huus stoppten se em ien ‘n groot Fatt en dann rullden se em met ’n allen ien de Tunne noa ’t Wilsemer Venne. Se woll‘n em ien ne deepe Vennekule schmieten. Doar sull he versupen. Men du se ien ’t Venne kömmen, du sögen se, dat si dat Litt van de Tunne vergetten hadden. Nu löpen se wier met ’n allen noa Huus, üm dat Litt te halen. Jan sull soa lange ien de Tunne sitten bliewen. 

Ien dee Wiele köimp de Schäper bi em. „Jan, wat döss du doar doch ien de Tunne?“ – „Ik sitt hier mooi ien de Schaa‘. - Du maggs d’r ok wal ’n Settken ien krupen en diene Middagsröste holen. Dann sall ik soa lange diene Schoape höö‘n.“  „Mooi anböad’n, Jan! Du biss nen besten Kearl“, sä de Schöaper en krööp d’r ien. 

 
Doar kömm‘n de Buren ok al wier an. „Sitt he d’r noch ien?“ – „Joa! Gauw dat Litt d’r up en dann futt d’r met ien’t Water!“ 

‘n paar starke Kearls gooiden de Tunne ien ’n hogen Bogen ien de Vennkule. Nu is Jan wisse wal doat, dachden se. 

Tegen ’n Oabend köimp Jan met ne hele Koppel Schoape de Buurschup binnen. De Buren stöind ’t Verstaund still. Dat kunn’n se sik doch nich begriepen. „Wo koumps du bi all de Schoape?“, frögen se. 

 
„Ij hebt mi doch ien ’t Water doan“, sä Jan. „Nuw, doar unnern was net Veemarkt, en doar kostden de Schoape hoast niks. Doarüm heb ik ne hele Koppel kofft. At ij mi nich glöawen willt, dann kummt men met. Ik sall ‘t u wiesen!“ 

He dreef de Schoape ien ’t Venne, heel kott an ’t Water. De Buren met ’n allen d’r achter an. Nijschierig keken se ien ’t Water. De Schemmen van de Schoape van düütlik te sehn. „Glöaf ij mi nu, dat doar unnern Markt is?“, fröög Jan. „Kiekt men, doar sind noch wa‘ welle te kriegen. Mischien bint se nu noch goodkoaper.“ Dat woll’n sik de Wilsemer Buren nich ontgoahn loaten. Met mekaar sprüngen se ien ’t Water, en ümdat se nich schwömmen kunnen, bint se alle verdrüinken. 

Nu höarde Jan Wilsem heel alleene. He hettde van nu of an „de kloke Jan“, en de Wilsemer van vandage stammt alle van em off.  Of twiefel ij doar an? 

Upschreewen van Janette Boerrigter